2020(e)ko azaroakren 23(a), astelehena

SKRINXOT

 



Pantailak ugaritu zituen urtea izateagatik, besteak beste, gogoratuko da 2020. urte malapartatu hau. Etxean geratzeko eta gure ingurune hurbiletik ez irteteko etengabeko deiak direla eta, pantaila baten aurrean normalean baino denbora gehiago egon behar izan dugu. Estudiorako pantailak, erosketetarako pantailak, janaria eskatzeko pantailak, lagunekin hitz egiteko pantailak, baita laneko bilerak egiteko pantailak ere. Ligatzeko, ikuskizunak dastatzeko, sexurako... Pantailak etxean, metroan, lanean... denok pantaila baten aurrean egunak igarotzeko plan antolatu bat balitz bezala. Badirudi «Black Mirror» telesaileko kapitulu beldurgarri horietako batean sartzen ari garela poliki-poliki, ia-ia konturatu gabe.

Badira horretaz pozik agertzen direnak ere. Bada, onartzen dut, zenbait alderditan, baliagarriak izan daitezkeela, baina aditu askok ohartarazi dute pantaila baten aurrean egoteko denbora ez dela gehiegi luzatu behar. Ikusi egin beharko da jarduera hauetako zenbat geratuko diren gurekin bizitzen. Joan den astean nire etxeko egongelatik 'Getxoblog'ek antolatutako topaketa batean hartu nuen parte. Nire blogetan izandako jardueragatik 'SU' izeneko saria jasotzeko ohorea izan nuen. Ekitaldia, pandemiaren egoera dela eta, bideokonferentzia bidez egin behar izan zen, eta, tamalez, haren garapena zenbait erasok eragotzi zuten. Nire hitzaldia, besteak beste, bideo eta musika arraroekin boikotatu zuten. Aitortu beharra daukat inoiz ez dudala hain nabarmenki sentitu ziber-erasoa jasatea. Batek, bere ezjakintasunean, antibirusarekin nahiko babestuta dagoela uste du eta egiten duenak ez duela inorentzat batere interesik. Baina norbaitek disgustu bat eman diezazuke ustekabean, zure bizitzan hainbeste leku hartzen duten pantaila horiek zure aurka erabili nahi dituenaren eskura baitaude. Gertaera kezkagarri horrek bultzatuta, informazio bila hasi nintzen. Suposatu nuenez Telelanaren gorakada itzelak mehatxuak ugaritu ditu. 'Secure& IT' Segurtasun Eragiketen Zentro Aurreratuak 700.000 alerta, mehatxu, ahultasun eta ziber-eraso baino gehiago atzeman ditu urrira arte. Enpresa batean ziber-erasoaren arriskua gero eta handiagoa da. Estatistiken arabera, Espainia da munduan eraso gehien jasotzen dituzten herrialdeetan hirugarrena, Estatu Batuen eta Erresuma Batuaren atzetik. Egoerak modu larrian eragiten die enpresa txiki eta ertainei eta autonomoei, erantzuteko gaitasuna oraindik ere eskasa delako. Zentro horren arabera, hamar enpresatik seik ezin dute enpresa-jarduera berriz hasi, eraso bat jasan ondoren. Izan ere, 'konpontzeko' kostuak handiak dira. Ziber-eraso baten batez besteko kostua 50.000 mila eurokoa da. Eraso hauen kopuruak % 25 egin zuen gora iaz, eta COVID-19k mehatxuen gorakada handia eragin du aurten. Arriskua ez dator ziber-gaizkileengandik bakarrik; zentro horren arabera, prestakuntzarik eza eta kontzientziazio eskasa, pozik ez dauden langileak, giza akatsak, neurri teknikoen falta edo legea ez-betetzea oso kontuan hartzeko faktoreak dira. Lagun batek umorezko «meme» bat bidali dit. «Berrogei urte baino zaharrago izatearen alde ona: gure tontakeria guztiak Internet sortu aurretik egin genituen». Barrez ari naizela, bat-batean 'Siriren' ahotsa entzutea iruditu zait: «Ni ez nintzateke hain ziur egongo».

2020(e)ko azaroakren 10(a), asteartea

HORTOGRAFIA ERRADIKALA

Laurogeiko hamarkadan nolabaiteko ospe iheskor bat ezagutu zuen gizon baten gertaera da hau. Haren punk-rock taldeak ez zuen gehiegi iraun. Ez zuen inoiz estadio beterik ezagutu, ez bira erraldoirik, ez hotelik. Hala ere, aste batzuetan denon ahotan egon ziren. Eskandalu ikaragarri baten protagonista bihurtu ziren eta horren ondorioz egunkari guztietako azaletan agertu ziren. Taldeak «los Tampones» zuen izena eta Cajón de Ritmos musika saioan parte hartzera gonbidatu zituzten. 'Estamos Contra las Reglas' izeneko abestia egin zuten eta indar eskuindarreko komunikabide guztietan «moralari eta ohitura onei iraindu zien» ekitaldi horren aurkako salaketak egin ziren. Espainiako Telebistaren kontrako protesta ugari izan ziren, hain abesti «nazkagarria» programatzeagatik, eta horixe izan zen, hain zuzen ere, egun batetik bestera gehiegizko ospea eman ziena. Disko bakarra grabatu zuten eta eskandaluak sortutako hainbeste zarata zela eta, nazkatuta eta erreta, dena bertan behera uztea erabaki zuten. 'Los Tampones' taldekoak -Vulpess taldean inspiratuta- Euskal Rock Erradikaleko puntako taldeekin aritu ziren. Anoetako Belodromoan ere jotzear egon ziren. Baina azkenean dena anekdota hutsean geratu zen. Orain, gertaera hartatik hogeita hamar urte baino gehiago igaro ondoren, gizon hori, talde hartako abeslaria izandakoa, alarguna da, bi seme-alaba bere ardurapean dauzkana, eta gorriak ikusten ditu, bere liburuzain soldatarekin hilabete bukaeraraino heltzeko. Egun batean, bere seme-alabek ikasten duten institututik proposamen bat iristen zaio: zergatik ez dituzue 'Los Tampones' taldeko kideak ikasturte amaierako festarako biltzen? Taldeak bizirik dirau jende askoren oroimenean, euren eskandaluaren oihartzuna gazte askoren belarrietara iristeraino. Izan ere, taldearen izena erraz ikus daiteke oraingo ikasle batzuen kamisetetan. Horixe da 'Tratado de Hortografía', Patxi Irurzunen liburu berriaren oinarri argumentala. Azalean agertzen den leloa 'Una novela sobre el Rock Radikal Vasco' erakargarria izan daiteke irakurle-profil bat eskuratzeko, baina, egia esan, eleberria hori baino askoz gehiago da. Izan ere, amu horrek eraginda liburura hurbilduko litzatekeen irakurle batek etsipena ere senti lezake. 'Tratado de Hortografía', besteak beste, belaunaldien arteko arrakalari buruzko eleberria da, gurasoen eta seme-alaben arteko komunikazio zailaren isla, baita guraso horiek beren burua modernotzat, ezkertiartzat eta punk kulturaren seme-alabatzat hartzen dutenean ere. Urteetan dirauen adiskidetasunari eta zahartzearen traumari buruzko liburua ere bada; protagonista, gutariko asko bezala, gaztaroa sakralizatzen zuen garai batean hazi baitzen. Asko dira lan honetan aurki daitezkeen lorpenak, azala barne, garai hartako kasete-zinta batzuen bilduma tipikoa erakusten duena. Garai errepikaezina izan zen hura, bai. Euskal Herri osoko gazteok geure historia idaztea eta dirurik eman ez arren «inon baino alaiagoa» izango zen rockanrolla egitea amestu genuen. Festa eta aldarrikapena grinaz bizi izan ziren urte zoro haietan, heroinarekin dena zakutik hartzen joan zen arte. 'Tratado de Hortografía'k oso ondo eusten dio tentsio narratiboari eta gehiagorako gogoz uzten zaitu. Norbaitek serie bat egin beharko luke honekin.

2020(e)ko azaroakren 6(a), ostirala

AHOLKU ALUAK

Aldiro gertatzen zait. Lagun zaharren batek, auzokideren batek edo lankideren batek semeari mesede bat egiteko eskatzen dit: «Begira, laurogeiko hamarkadako Euskal Rock Erradikalari buruzko lan bat egiten ari da eta ez daki oso ondo norengana jo. Galdera erraz batzuei erantzun ahal badiezu…». Nik beti baietz esaten dut noski, nekagarri samar egiten zait beti topiko berberen gainera itzultzea, baina ni ere gaztea izan nintzen eta badakit zein garrantzitsua den helduek zuri kasu egitea eta zein txarra izan daitekeen mespretxatua sentitzea. Gainera, ez zait zaila egiten, galdera asko errepikatzen baitira, logikoa denez. Baina lehengo astean, kamarada zahar baten semeak galdera ezberdin bat egin zidan: Zer aholkatuko zenioke oraingo gazte bati? Nik aholkatzea? Nik, mende erdia ongi gainditurik, ziurtasun baino zalantza gehiagorekin jarraitzen dudan honek? Beti pentsatu izan dut, aholkurik onena, eginekin erakustea dela, komun bateko atean behin irakurri nuenez: «Ez iezadazu esan zer pentsatzen duzun, esadazu zer egiten duzun». Cat Stevensen 'Father and Son' abestia datorkit burura: «Ez da aldaketa bat egiteko garaia/ soilik hartu lasai/ oraindik gaztea zara, hori da zure akatsa…». Gaztetatik, abesti hau paternalista samarra iruditzen zitzaidan. Askoz ere interesgarriagoa Mary Schmichek, 'Chicago Tribune'-rako 1997. urtean idatzi zuena, 'Wear Sunscream' izenekoa. Lagun batek desafio egin zion gazteei aholku onak emateko, eta berak zerrenda praktiko bezain bikain bat egin zuen, gaur egun zeresana ematen jarraitzen duena. Izan ere, beraren esaldi batzuk niregana itzultzen dira noizbehinka: «Gozatu zure gaztaroko indarrarekin eta… ez egin kasurik, ez duzu inoiz ulertuko zure gaztaroko indarra eta edertasuna zimeldu arte»; «bizitzan benetan garrantzitsuak diren arazoak inoiz burutik pasatu ez zaizkizunak dira, edozein astearte arratsaldeko lauretan harritzen zaituzten horietakoak»; «gogoan izan jasotzen dituzun laudorioak, ahaztu irainak, baina lortzen baduzu, esadazu nola», «ikasi gurasoak ulertzen, berandu izango da haiek ez daudenean. Eraman ondo zure anai-arrebekin, horiek dira zure iraganarekiko loturarik onena, eta, ziurrenik, etorkizunean zurekin egongo direnak»; «lagunak etorri eta joan egiten dira, baina horietako batzuk maitasun handiz gorde behar dituzu». Ezer gutxi erants diezaioket artikulu biribil honi, osorik irakurri nahi izanez gero sarean erraz aurki dezakezun horri, baina norbaitentzat mesedegarri izan badaiteke, hona hemen nik mutiko horri erantzun niona: gaztaroa zalantza askoko aldia izaten da, ziurtasunak gehien behar direnean. Garai horretan pisu handiko errealitate ezberdinen artean mugitzen gara: alde batetik, etorkizunerako prestatu behar dugun unea da; bestetik, bizitzaz gehien goza dezakegun garaia da, eta, azkenik, bizitzako garai horretan eskuzabaltasun, noblezia, eta gauzak aldatzeko gogo handiagoa izaten dugu. Aholkatzera ausartzen naizen gauza bakarra honelako zerbait izango litzateke: saia zaitez horren guztiaren arteko oreka lortzen. Hala ere, aholkuen inguruan Schmich berak esaten duenarekin amaitu nahi nuke: «Aholkuak nostalgia mota bat dira. Iragana zabor-ontzitik ateratzeko, garbitzeko, eta zati itsusiak ezkutatu ondoren birziklatzeko modu bat da, duena baino balio handiagoa emanez».

2020(e)ko urriakren 29(a), osteguna

ISPILUAK ETA MAKILLAJEA

Orain dela gutxi, lagun on batek bideo bat pasatu zidan. Bideo horretan Marta Carriedo, gaur egun modan omen dagoen “influencer” bat ageri zen hizketan, emokumeentzako makillajea zein garrantzitsua zen adieraziz. Marta oso eskertuta zegoen makillajearen existentziaz, ez baitzekien bera gabe zer egingo lukeen. "Aurpegi beldurgarriarekin esnatu naiz gaur"¬ -zioen bideoan- "Ikaragarrizko begi-zuloak nituen…”. Bideoa honela amaitzen zen: "Zer egingo genuke emakumeok makillajerik gabe? Gizajoak, gizonak, ezin baitira makillatu…". Egia esan ikaragarri poztu ninduen nire lagunak, bideoa ikustean, nigan pentsatu izanak. Askotan hitzegiten dut emakumeok uneoro itxuraz perfektuak egoteko jasaten dugun presio sozialaz, eta, argi eta garbi, Marta Carriedo horren adibide gisa azaldu zen. Gertaera horren ondoren, Interneten trasteatzen ari nintzela, hurrengo titularrak nire arreta bereganatu zuen: "Marta Carriedo influentzerra sare sozialetan makillajearen inguruan egindako adierazpenengatik gogor kritikatua izan da". Nire harridura nabaria izan zen. Mundu guztiak jaso al zuen Martak transmititzen zuen makillajearekiko menpekotasunaren mezua? Badirudi ezetz. Kritika ez zetorren bide horretatik. Kritikaren fokua bideoan aipatutako azken esaldia zen: "Gizajoak, gizonak, ezin baitira makillatu…". Martak jasotako kritiken oinarria hau zen: gizonek ere makillatzeko eskubidea dute. Gertaera hori gertatu eta egun batzuetara, lanean nengoela, antzeko erreklamazio bat entzun nuen. Gizon talde batek enpresak hartutako neurri bat salatu zuen. Neurria honako hau zen: emakumeen komunek bakarrik zuten gorputz-osoko ispilu bat, gizonen komunek ez. Albistea entzun nuenean izugarri poztu nintzen. Erabat ados nengoen erreklamazioarekin. Ispilua emakumeen komunean bakarrik egoteak emakumeok jasaten dugun itxurarekiko presioa sinbolizatzen du. Zergatik eskatzen zaie emakumeei soilik haien burua, behin eta berriro, ispiluan begiratzea? Zergatik dago ispilua emakumeen komunean bakarrik? Berriz ere, nire tolesgabetasuna agerian geratu zen. Talde horren salaketaren oinarria neurria gizonekiko bidegabea zela zen. Emakumeei pribilegio bat eman zitzaien, ispilua izatearen pribilegioa, eta haiek ere gorputz osoko ispilua nahi zuten. Bi gertaera hauen ondoren hurrengo hau etorri zitzaidan burura: Gaur egun emakume askok duten itxurarekiko obsesioaz eta makillajearekiko mempekotasunaz jada ez da hitz egiten. Gaur egun badirudi, itxurarekiko obsesioa izatea aukera hutsa dela eta gizonek aukera horretan parte hartu nahi dutela. Non geratu da uneoro itxuraz perfektuak egoteko emakumeok jasaten dugun presio sozialari kritika? Uste dut ez dela beharrezkoa azaltzea ez bakarrik zilegi, baizik eta primeran ikusten dudala gizonak makillatzea. Zoragarria iruditzen zait haien burua ispiluan begiratzea, eta nahi duten bezala janztea. Izan ere, errealitate hutsa da gaur egun badaudela emakume asko ezin dutenak haien burua makillajerik gabe ikusi. Emakume askok egunean ehunka bider begiratzen dute haien islada ispiluan, uneoro perfektu ikusteko beharra baitute. Obsesio eta mempekotasun hauek izatea ez da aukera hutsa, jaio garenetik itxuraz perfektuak egoteko nabari dugun presio sozial batek eragindako arazoa da. Posiblea da etorkizunean makillajearekiko mempekotasuna eta itxurarekiko obsesioa gizonengan ere zabaltzea. Orduan hasiko gara, agian, arazo honetaz hitz egiten. MAGALI MOSO URKIA

2020(e)ko urriakren 2(a), ostirala

POTROJORRAN

Igande arratsalde oso bat dut nire aurrean. Sinestezina. Ahaztuta neukan sentipen hau. Astroak nire alde lerrokatu dira eta gaur, aspaldiko partez, nire denboraren jabe izan naiteke, datozen orduetan behintzat. Egongelako sofa honetan jesarrita, ditudan aukerei errepasoa emango diet. Horietako asko hemen bertan ditut, aurreko apalategietan: entzuteke ditudan diskoak, irakurtzeke ditudan liburuak eta horrenbeste aukera ematen duen telebista. Albo batean ordenagailua, gaurko egunean behintzat, gozatzeko modu bat bihur daiteke. Ertz batean, erdi ezkutaturik, gitarra dut zain. Aukera ona izan daiteke hau abestiren bat konposatzeko edo arpegio madarikatu horiek lantzeko... baina ez. Gaurkoa ez da denbora lanari eskaintzeko eguna. Gaurkoa aisian bizitzeko eguna izango da, bai jauna. Bada, garai batean, nerabezaroan edo, gustuko zenuen igande arratsaldeko ajeak “Estrenos TV” saileko pelikula horiek ikusten pasatzea, gogoratzen? Gaur egun ere kate gehienetan ematen dituzte halako “telemovie-ak”. Behin baino gehiagotan hor gelditu zara bukaera ikusi ezinik, beste edozer egin behar zenuelako edo. Hartu egunkaria eta begiratu zeintzuk diren gaurkoak. Ikus dezagun... “Otto Berlinen hasi da lanean, familia Dresden geratzen den bitartean. Haren behar berrian erronkak eta lagunak aurkituko ditu, baita amorante bat ere”. Azken bolada honetan igande arratsaldeko filmak alemaniarrak eta frantsesak izan ohi dira. Eskaintzan egongo dira edo. “Marie eta Geraldine ia ezustean maitemindu dira. Baina oztopo bakar bat daukate haien amodioa aurrea eramateko. Biek senar bana eta seme-alabak dituzte”. Txundigarria. Amaitu orduko ia arratsaldeko zazpiak izango dira. Denbora alferrik galdu izan dudalakoan egongo naiz ordurako, ziur. Hobe zerbait irakurtzea. Baditut izenburu batzuk aspaldian nire arretaren zain daudenak. Altxa ipurdi hori eta arakatu: “ Sekula Kontatu Behar Ez Nizkizun Gauzak”, Iban Zaldua; “Lemmy, la autobiografía”, Kilmister-Garza; “Ciudad Esmeralda”, Jennifer Egan... Egia esan, datozen orduak irakurtzen igarotzea ez da burura datorkidan planik onena. Musika entzutea ere ez. Garai batean orduak eta orduak ematen nituen elepe bati bueltak eta bueltak emanez. Orain aldiz, Spotifyn dudan eskaintza erraldoi horrekin, askotan ez dakit nondik hasi ere. Horrelako zerbait gertatzen zait Netflixen pelikula bat bilatzeko orduan... trailerrak eta trailerrak aztertzen ditut eta bakar batek ere ez nau behar beste gogobetetzen. Azkenean, nekeak jota, zerrendan dagoen zaborrik zaborrenarekin geratzen naiz. Gaur ez zait gertatuko. Hobe hemendik mugitzea. Noiz izan zen zinema bat zapaldu zenuen azkenengo aldia? Pare bat pelikula daude ikuskizunen sailean, ikusi nahi dituzunak..., baina... garai eder haiek, zinemara oinez joaten ginenekoak… Nire gustuko pelikula horiek hiriaren kanpoaldeko saltoki erraldoietan daude ikusgai. Ez, gaur ez dut autoa hartuko. Eta ez dut korrika egingo, ez naiz ibili ere egingo. Arraioa, estresatzen ari naiz! Begitu. Sofak nire ipurdi-mokorren forma hartua dauka eta penagarria litzateke halako adostasun ederra suntsitzea. Badakit zer egingo dudan. Piztuko dut telebista hori eta dagoenarekin konformatuko naiz, edozer izanda ere. Ea ba. “Ponferradina-Numancia”. Tira. Egun bategatik, potrojorran egotearen xarma biziko dut.

2020(e)ko irailakren 13(a), igandea

"SU" SARIA ADARRAREN PUNTAN ETA ZARAMATIMES BLOGENTZAT!

 


Gaur albiste handi batekin gosaldu dugu. Blog honek eta bere anaia euskadunek sari bat jaso dute GETXOBLOG 2020an. Horrela irakurri ahal izan dugu Mikel Agirregabiriaren blogean:

GetxoBlog su Saria Roberto Moso polifazetikoarentzat, euskarazko (Adarraren Puntan...) eta gaztelaniazko (ZaramaTimes) blogengatik.  Informazio gehiagorako

2020(e)ko uztailakren 30(a), osteguna

LEZO URREIZTIETA

Zarama taldea desagertu ondoren, Josebak, gure teklatu-jotzaileak, musika abentura berri bati ekin zion, beste musikari batzuekin elkartuz: "Urreiztieta Konexion", ibilbide laburreko banda, baina kantu onen sorta bat utzi zuena. Izenburua nire burutik sortu zen. Lezo Urreiztieta Rekalde omentzea proposatu nuen, haren biografia irakurtzen ari bainintzen orduan. Martin Ugalde idazleak pertsonaiarekin hainbat orduz hitz egin ondoren egin zuen liburu horrekin erabat txundituta negoen. "Errepikaezina" deitura motz geratzen zaion pertsonaiaz ari gara. Santurtziar honen bizitza bere militantzia abertzaleak eta bere izpiritu abenturazaleak markatu zuten. Ikasle txarra izanik txikitatik itsasgizonen artean ibili zen euren lanak eta trikimailuak ikasten. Denboraren poderioz itsasoz egindako kontrabandoan aditu bihurtu zen. Portuetako kontrolak behin eta berriz trufatu zituen, armada errepublikarra armaz hornitzeko eta erresistentziako kideak Frantziara pasatzeko, gerra aurretik eta ondoren, erbestean bizi zenean. Nahiz eta nazionalista eta katoliko praktikatzailea izan, Indalecio Prieto bezalako sozialisten lagun mina izan zen, eta berdin lagundu zien, bere bizitza arriskatuz, anti-frankista guztiei. Ezagutu zutenek diotenez, ez zitzaion gustatzen inork "beretar"tzat hartzea. "Urreiztieta Konexion" taldeak Bilboko Kafe Antzokian lehen diskoa aurkeztu baino ordu batzuk lehenago, Jose Angel Irigaray "Ez dok Amairu" taldeko kide historikoak eta lokaleko bazkideak telefonoz hots egin zidan: "Lezoren ondorengo batzuk etorriko dira, interesatuta daude eta. Emanaldiaren ondoren aurkeztuko dizkizut". Eta horrela izan zen. Izan ere kontzertua amaitu zenean, bizitzan izan dudan estualdirik handienetako batean aurkitu nintzen bat-batean. Seme-alabak, ilobak, bilobak, lehengusuak... Lezoren ondorengoen talde amaigabea bildu zen hor, Frantziako hainbat tokitatik etorria, ekitaldia ikusteko eta izenburuaren zergatiaren berri izateko. Haietako askorekin nire komunikazioa ezinezkoa zen... Jakin ahal nuenez, Lezok, Santurtzin ez ezik, Iparraldean eta Bretainian ere bazituen ondorengoak... Orain, Josu Martinez EHUko irakasle eta ikertzailearen "Jainkoak ez dit barkatzen" dokumentala sarean dago ikusgai. Lan honetako lehengai nagusia Martin Ugaldek berarekin grabatu zituen zinta horiek dira. Haren ahots epelak eta haren jatortasunak, une oro, lagun zahar baten batailatxoak entzutearen sentsazioa sortzen dute. Haren testigantza gure lurraldeko XX. mende asaldatuari buruzko erretratu zirraragarri bezain sinestezina suertatzen da. Haurtzaro bihurria, gaztetasun kementsua, abenturaz jositako heldutasuna, eta bukatzeko, errealismo magikoan sar litekeen proiektu zoragarri bat: Lezoren esanetan, Mexikoko Gobernuarekin Guadalupe uhartea "Euskadi berrirako" kokaleku gisa hartzeko aukera negoziatzen saiatu zen. Euskal Herriko kostaldeak bezainbat kilometro dituen uharte horretan, euskaldunak euskaraz hitz egiten eta beren ohiturak praktikatzen biziko ziren espainiar eta frantses domeinutik urrun... Begiak igurzteko modukoa, ezta? Bada, horrela, gainerako guztia ere.