2021(e)ko urtarrilakren 25(a), astelehena

Billy Wilder eta Gloria Swanson

'Pijo' hitza hain indartsu sartu da gure eguneroko hiztegian, ezen euskarazko esanahia ere aldatu egin baitzaio. 'Euskal Hiztegi Modernoan' kontsultatuz gero, honako hau aurkituko dugu: 'Pijo': 1. ausarta, bipila. 2. trebea. 3. 'adorez', 'irmo'. Aldiz, 'Pijo' gaztelaniazko hitza nola euskaratzen den jakin nahi badugu, literaturan izan ezik ia inoiz entzunez ez ditudan hitzak aurkituko ditugu: 'aberaskume', 'txankamehe', 'hamalau'… Espainiako Errege Akademiak honela definitzen du 'pijo» terminoa: «Modu itxuratiaz janzten, portatzen edo hitz egiten duen pertsona, posizio sozial eta ekonomiko ona adieraziz, bereziki gaztea denean».

Hitz hori gazte madrildar bati entzun nion lehendabizikoz, hamazazpi urte nituelarik Inglaterran fruta biltzen ari ginela: «Qué chamarra más pija» esan zidan. Orduan, nire inguruan 'niño pera', 'niña de papá» edo 'pureta' erabiltzen zen, azken hori esaten baitzen edozein bizio baztertu eta modu konbentzionalean janzten zuenari buruz. Denborarekin, esan dudan bezala, hitza gure bizitzaren parte bihurtu zen eta orain nonahi dago entzungai. 'Acción Mutante' filma aurkezten zuenean, Alex de La Iglesia-k grabaturik geratu zitzaidan zerbait aipatu zuen: «Inork ez du bere burua 'pijotzat' hartzen, horregatik, 'pijoen' aurkako film batek guztion identifikazioa lortzen du». Duela gutxi, mahai-inguru bat antolatu genuen irratian, laurogeiko hamarkadaz eta orduko 'mobiden' inguruan hitz egiteko. Madrildarren ustezko 'pijismoa' behin eta berriz erabili zen, arma gisa, elkarri jaurtitzeko. Patricia Godes movida madrildarrari buruzko liburu baten egilekideak ahal zuen moduan defendatzen zuen bere burua: «Oso oker zaudete, zinema-zuzendarien eta intelektualen seme-alabei pijoak deitzen diezue, kulturako jendea ziren, ez pijoak». Beste garai batzuetan ez bezala, orain ongi ikusia omen dago jatorri xumeez harro egotea eta lau haizetara zabaltzea. Monthy Phytonen esketxik ospetsuenetako bat gogorarazten dit: bi jaunek biziki eztabaidatzen dute ea bietatik, zeinek izan zuen haurtzaro miserableagoa. Eztabaida areagotzen doa biak ala biak barregarri geratu arte: «Guk putzu zikin batetik edaten genuen ura!… ba guk geure gonbitoak jaten genituen!». Rockaren munduan oso adibide esanguratsuak ditugu: Joe Strummerrek, goi mailako diplomazialariaren semea zenak, punkyen artean langile eta ezkertiarraren irudia eman nahi izan zuen beti, eta ordea, Brian Ferry, Roxy Music taldeko abeslaria, jatorri benetan apala zuena, goi mailako dandi bat bezala aurkezten zen. David Broncanok gonbidatuei «zenbat diru daukazu?» galdetzen dienean, kontua da ia inork ez duela onartzen diru asko duenik, nahiz eta hamarkadak eman dirutzarrak irabazten, bereziki diru hori langile edo auzo-semearen irudia jorratuz lortu dutenean. Baina ez gaitezen engaina. Lehen mundu honetan 'pijismoa' gure baitan dago erroturik, normalean onartu nahi dugun baino gehiago.

Willy Wilder zinegileak bere sarkasmo bereziz honela adierazi zuen: «Jendeak uste du Hollywooden lan egiten dugunok etxetzar dotoreetan bizi garela, luxuzko jaiez gozatzen dugula eta gure seme-alabak ikastetxerik onenetara eramaten ditugula… Ba bai, hori guztia egia da. Izorra zaitezte!».

2021(e)ko urtarrilakren 18(a), astelehena

TXITXARRA ISILDU ZENEKOA

 

María Ostiz, gaztaroko irudi batean

Disko-denda baten erakusmahien artean kuxkuxean ibiltzea, nerabezarotik izan dudan plazer handienetako bat izan da. Ohitura hori mugatu egin da saltoki horiek desagertzen joan diren heinean. Geratzen zaidan azken tenpluetako bat Power Records da, Bilbo erdialdean, gune erresistente bat non beti aurki ditzakezun binilo deskatalogatu hori, hainbeste maite zenuen single hura edo merkatuko azken nobedadea.

Jon eta Javi beti egoten dira hor, erne eta tinko, Spotyfyak inoiz emango ez dizun konfiantza, ezagutza eta -askotan- barre plus hori ematen.

Beraz, horrela nengoen joan den astelehenean, bigarren eskuko biniloen artean endredatzen, Maria Ostizen diskografia osoarekin topo egin nuenean. Aurkikuntzak elkarrizketa bizi horietako bat eragin zuen, zeinean jabeekin eta dendan bueltaka dabiltzan ezezagun batzuekin oroitzapenak astinduz luzatzen zaren.

«Ba, tipa honek deputamadre kantatzen zuen, baina beata fama hartu zuen, nik uste dut Zoco, Real Madrideko jokalariarekin ezkondu zenean erretiratu zela, eta egun batetik bestera desagertu zen» ... «Ez al zen Opus Dei-n sartu?» … «Ba begitu, emakume hori rockanrolla abesten hasi zen, Lorella eta Los Shakers izeneko talde batean»…

Ordu batzuk geroago, jakin-minak jota, artistaren hainbat single erreskatatu nituen nire etxean: «Aleluya del Silencio», «María Ostiz canta en vasco: Aurtxoa Seaskan», «Cigarra Canta Cigarra»... Deigarria da emakume nafar hau, primeran abesten zuena, OTI jaialdia irabaztera iritsi zena eta bere abestiak -horietako asko oso arrakastatsuak- konposatzen zituena, horren ahaztua izatea. Gogoan dut 'Crónicas marcianas' saioan zuten pertsonaia batek errukigabe egiten ziola iseka. Sarean bilatuz gero, azkenean 2020ko maiatzean egindako elkarrizketa adierazgarria aurkitu dut: «Opus Deikoa izan banintz, harro esango nuke, ez baitut uste zerbait txarra edo Konstituzioaren aurkakoa denik, baina niretzat askatasuna oso garrantzitsua da, bai erlijioan eta baita politikan ere». Mariak saminik gabe hitz egiten du, jakin badaki ospea galkorra dela. Beti izan duen emakume zuzenaren irudi horri eusten dio: «Hispavoxetik ate txikitik atera nintzen. Zuzendari nagusiak bere bulegora deitu zidan haragi pixka bat erakutsi behar nuela esateko. Larrutan jartzea nahi duzu? Galdetu nion. Bestela Opusekoa zarela esaten jarraituko dute, erantzun zuen. Baina nik kantatu nahi dut, ez naiz hona etorri ipurdia erakustera, erantzun nion. Ados jarri ez ginenez, zutitu eta alde egin nuen. Bi ate daude bulego honetan, esan zidan, bata korridorera, konpainiako beste bulego batzuetara eramaten duena, eta bestea txikiagoa, zuzenean kalera ateratzen zaituena. Eta nondik atera nahi duzu? Galdetu zuen. Ate txikitik jakina, erantzun nion eta etxera itzuli nintzen negarrez. Hor amaitu zen dena».

Laurogeiko hamarkadan inongo oihartzunik gabeko disko bat grabatu zuen. Garai hartan inork ez zien iada kantautoreei kasu egiten, eta horixe izan zen utzi zigun azken arrastoa: «Nolanahi ere, musikak poz handia eman dit. Ez dakit justizia egin zaigun nire garaiko kantautoreoi. Ez nau kezkatzen. Belaunaldi bakoitzak bere abeslariak, bere aktoreak, bere izarrak ditu. Batzuk itzalean mantentzen dira. Horrela nago ni, ez naiz kexatzen. Ez dut hatzik mugituko itzalpetik irteteagatik. Horrela da…» Eta txitxarrak kantatzeari utzi zion.

2021(e)ko urtarrilakren 12(a), asteartea

TURISTENTZAKO ARTEA

 

"Artist's Shit" (Piero Manzoni)

Antzina, artea zerbait nabarmena zen. Bazen erretratu bat edo paisaia bat marrazten zekienik eta ez zuenik. Bazegoen eskultura perfektu bat, eta gero gainerako guztiak zeuden, aho bete hortz geratzen zirenak miresmenak jota: “benetakoa dirudi”, “zuri begira dagoela dirudi!”. Arteak eginkizun apaingarri edo errituala izan zezakeen, boteretsuen zerbitzura egon zitekeen edo haitzulo baten horman, baina edozeinek artelanak egiten zituena seinala zezakeen, eta margolan edo eskultura baten aurrean estasiatu zitekeen -edo ez-. Baina begitu, hori aldatu egin da. Orain, artista batek bere kakazaharra potoetan sal dezake, mihise baten gainean masturbatu, edo andregai jantzian auto-stop egitean datzan "performance" batean bizia galdu, Pippa Baccari gertatu zitzaion bezala. Argazkigintza asmatu zenetik, artearen eginkizun nagusia ez da errealitatea islatzea. Gizaseme eta emakume arruntok, horrela, esperientzia artistiko berrietara hurbiltzen gara, askotan gure papera zein den oso ondo ulertu barik.

Hala ere, urtero arte modernoko museoak inauguratzen dira mundu osoan zehar, eta turista asko eta asko haien lanak ulertzen saiatzen gara. Gogoan dut arratsalde euritsu bat, duela urte batzuk. Guggenheimera hurbildu nintzen Andy Warholen erakusketa ikustera. "Marilynen" eta “Campbell zopa potoen”artean nenbilela, ustezko jubilatu talde batekin topo egin nuen, gidari gazte baten azalpenak entzuten. Diskrezioz atxiki nintzen taldera. Taldearen epeltasunak bultzatuta, haietariko batzuk iruzkin "dibertigarriak" egitera ausartzen ziren: "Aizu, eta hori al da benetan artea?” edo "halako txorakeri hori nik ere egin dezaket". Egia esan, gozatzen ari nintzen nire sudurraren aurrean gertatzen ari zenarekin, harik eta gida hura, bereziki aditua ez zirudiena, nire eremu ezagunagoetan sartu zen arte: "Andy Warholek sortu zuen talde baten musika da entzuten ari zaretena. Ez dituzue ezagutuko, ez baitziren batere ospetsuak izan, "La Velvet Underground" zuten izena, eta egiaztatu ahal duzuenez, oso musika arraroa egiten zuten". "Musika? Nik ez nioke musika deituko" gaineratu zuen taldeko xelebreak, trufa-kutsu batez, taldearen algara eta neskaren irribarre konplizea eraginez. "Barkatu”, ausartu nintzen esaten, “joan den mendeko talde garrantzitsuenetako bati buruz ari zara”. Bat-batean dozenaka begi kokatu ziren nire soinean, eta gidariaren mespretxuzko erantzuna entzun ahal izan zuten: "Zu ez zara talde honetakoa, ezta?". Ados, alde egin nuen gaitzespen-marmarren artean, baina pozik nire baitan, egindako "performanceagatik". Zer ikas genezakeen Velvet Underground-i buruz horrela hitz egiten ausartzen den batengandik? Bizitza osoa honelako saltsetan sartuta daraman Luis Izquierdo-Mossok “20 toneladas– Arte Contemporáneo Para Turistas” argitaratu berri den liburuan “arte moderno”esparruan kokatzen diren adierazpen batzuetara eramaten gaitu. Umore onez eta gaiaren ezagutzaz armaturik, sarritan barre, iseka edo ulermen eza -normalean ezjakintasunean oinarrituta- eragiten duten artelanak argitzen laguntzen digu. Beraren hitzekin esanda: XX. mendearen hasieran artearen mugak sistematikoki eraisteko prozesu bat hasi zen eta honek gainezka egin zuen. Artearen itzalak mota guztietako objektuak, egoerak, ekintzak eta gaitasunak kolonizatu zituen, eta bitartekoen eta asmoen nahasmena eragin zuen, norberarenak eta arrotzenak nahasi dituena.

 

2021(e)ko urtarrilakren 4(a), astelehena

GIZON BAKARTIA

 


Lehenengo lanarekin asmatzea funtsezkoa izaten da rock talde baten ibilbidean. Ilegales taldeko asturiarrek ederki lortu zuten, 1983ko urte asaldatu hartan nonahi entzuten zen euren izenez sinatutako lehenengo diskohura. Konbinazioa ezin perfektuagoa zen: abesti itsaskorrak, bizitzaren alde basatian zebiltzan testuak, giroa berotzen zuten erritmo sendoak eta, batez ere, bera: Jorge Martinez, bere ahots erlatsaz eta gitarra zorrotzez armaturik. Ezinbesteko disko haren azalak gizon baten irudia eskaintzen zuen, lokian tiro egiteko zorian zegoena. Horrek guztiak, aparteko 'molotov-koktel' bat osatu zuen, urteetan zehar etengabe entzuna izan zena eta, denboran zehar, taldearen kanturik eskatuenak gordetzen jarraitu zuena. Orain jakin dugu Zafiro disko-etxeak uko egin ziola soinu-misil hori argitaratzeari, eta CBSk,Victor Manuelek hala gomendatuta, argitaratu zuela azkenean.«Asturian power» omen.

Ilegales taldearen igoera, taldeburuaren inguruko 'legenda beltzarekin' batera etorri zen. Indarkeria-istorioak eta mota guztietako gehiegikeriak, izurritea bezala hedatu ziren.

 1985. urtean kartela partekatu genuen desagertutako Bilboko Erakustazokan. Nire harridurarako, aldageletan gizon lasai bat aurkitu nuen, oso hizkera landua zuena eta gure taldea eta garai hartako hemengo mobida oso ondo ezagutzen zituena. Oholtzara atera bezain laster honela azaldu zen ohiuka: «Ilegales taldea gara eta ez gara inoiz garbitzen! Galtzontzilloak hormaren kontra botatzen ditugunean, itsatsita geratzen dira!». Hirukotea sasoi betean zegoen eta maila altuari eutsi zion bere jardun osoan zehar. Gogoan dut beste «speech» gogoangarri bat: «txikia nintzenean bakezalea nintzen. Baina muturra berotu zidaten eta bakezale izateari utzi nion. Orain aberatsa bihurtzen ari naiz eta berriz ere bakezalea izango naiz!». Beren azken abestia jotzen ari zirenean, norbaitek zerbait bota zien, eta Jorgek gitarra utzi eta ziztu bizian bota zuen bere burua jendearengana eta ukabilka ekin zion ustezko errudunari. Lehen disko hark itxaropen handia ekarri zuen, baina «Agotados de Esperar el Fin» izeneko bigarrenarekin huts egin zuten. Berdin dio. Ilegales taldekoek ibilbide luze eta oparoa lortzeko beharrezkoak diren gauza guztiak zituzten: kantu on sorta bat eta tabernako milaka elkarrizketatan puztutako mito bat. Chema Veiga eta Juan Moyaren eskutik  “Mi Vida Entre Las Hormigas” dokumentala iritsi zitzaigun, orain zenbait plataformatan ikusgai dagoena. Protagonista, ezinbestean, Jorge Martinez dugu. Bere bidean topatu duen jende guztia markatu duen gizona, bizitzea egokitu zaion garaiko handitasun eta miserien zati handi bat bereganatu duena: Jorge bortitza, Jorge dibertigarria, Jorge ikaslea, Jorge zentzugabea... Gandorrik gabeko punkena, 'Scooterrik' gabeko 'modena' eta 'tuperik gabeko rockerrena'. Gorroto eta miresmen handiak pizten dituen gizona, baina denon errespetua lortu duena. Bakarrik bizi den gizon bat, familiako oroitzapenez betetako etxe handi batean, bere gitarra eta berunezko soldadutxoez inguratuta. Gerlari familia batetik datorrela esaten du, eta, indarrak iraun bitartean, gerra egiten jarraitzeko prest dagoela diosku. Pertsonaia eztabaidagarria bai, baina, beste ezeren gainetik, bapo gozarazi digun tipo aparta.

2020(e)ko abenduakren 21(a), astelehena

BIZIPOZA EZ DUSKU IÑORK ERUENGO


 Bat-batean, neguko arropa berriro jantzi, anorakaren barruko poltsikoan haztatu eta hara! Aspaldiko kontzertu baten sarreraren gordekina aurkitzen dut: 2020ko otsailaren 7an, Tomasito Bilboko 'Back Stage Liven'. Nire gogora itzuli dira, bideoklipa balitz bezala, gau hartako irudiak. Lagun zaharrekin topatzea, besarkadak, barreak. Tomasek, beti bezala, mundu guztia poltsikoan sartu zuen. Jendaurrean «agustisimisimo» ikusten zitzaion, beraxek definitu zuenez. Aretoa benetan girotua agertu arren, ez zen dantza egiteko edo barrarantz mugitzeko inongo estutasunik izaten. Bada, kontzertu biribil horietako bat.

Orain sarrerari begira, egun hartatik mendeak igaro direla iruditzen zait. Artean ezin asmatu hilabete baten buruan dena hankaz gora jarriko zitzaigunik.

 

Une hartan koronabirusa txinatarren arazo urrun bat zen, maskarak gure bizitzetatik kanpo zeuden objektuak ziren, oso noizean behin ikusten genituenak eta oso gremio zehatzei lotuta zeudenak. Aireportu batean norbait ikusten bazenuen musukoa ahoan, zeure buruari galdetzen zenion gaixotasun arraroren bat izango ote zuen.

Ez genekien oso ondo 'gel hidroalkoholikoa' zer zen eta 'erresilientzia', 'covid', 'telelana' edo 'ERTE' bezalako hitzak ez zeuden gure hiztegietan. Hori izango litzateke nire orain arteko azken kontzertua, 'streaming'ean eskaintzen direnak alde batera utzita, noski. Anglizismo hori gure artean bizitzera geratu direnen artean dago. Egia esan, horrelako emanaldiak, nahiko eskasak izanik, ezinbestekoak bihurtu dira artista batzuek iraun dezaten, baina, oro har, ekitaldi hotzak eta urrunak eskaintzen dizkigu, eta hutsune handiak sumatzen dira irudi eta soinu aldetik. Besarkadaz beteriko otsaileko egun urrun hartan, ahalik eta gizarte-distantzia txikiena gordetzeko ahalegintzen ginen, nekez jakin genezakeen martxo beldurgarri baten atarian geundela. Laster etorriko ziren: hildako ugari, osasun zerbitzuak gainezka, milaka familien ekonomia egoera larrian, negazionistak, «balkoiko poliziak», apokalipsiaren profetak…Txertoa zen guztion itxaropena, baina ez zen iristen. Etxe askok, haurren eskuek margotutako ortzadarrak erakusten zituzten, itxaropen handiko mezu batekin: «Dena ondo aterako da». Baina, egia esan, konfinamendua amaitu ostean dena «erdipurdi» geratu zen, eta hildakoak, ohartarazpenak eta itxierak ez ziren betiko desagertu. Niretzat, beste askorentzat bezala, urte arraroa izan da. Telelana eta bilera telematikoak ezagutu ditut, baita zibererasoak ere, Getxoblog saria nire blogei ematen zieten ekitaldian, hain zuzen ere. Nire urteko zerrendan, hauek ere bai: bidaia gutxi eta laburrak, telesail eta film asko eta whattsapp ugari, agian gehiegi. Jakina, norbaitek egoera horri etekina atera badio, Mark Zuckerbergek eta bere inperio zoragarriak aterako zion. Errezeloak eta itxaropenak uztartzen dituen giro batean amaitzen zaigu urtea. Nahiago dut pentsatu, hau guztia gure gizarte-harremanak eta zerbitzu publikoen garrantzia «birpentsatzeko» (modako beste hitz bat) baliagarria izango dela. Aretxabaletako merkatariek bideo zoragarri bat argitaratu dute 'Brian's Life' pelikularen amaiera berdindu nahian , «bizitzako alde distiratsuan» kokatzera gonbidatzen gaituena. Euren berbetan esateko: «Bizipoza ez dusku inork eruengo». Ea egia den!

2020(e)ko abenduakren 14(a), astelehena

RAMONES


 Inoiz ez da ikusi, ezta garairik onenetan ere, Ramonesen hainbeste kamiseta kalean. Jende gazte hori haren armarria bularrean ikusten dudanean galdera berbera egiten diot nire buruari: Jakingo al dute benetan zer daramaten jantzita?                                                            Ramones taldeko marka irmotasuna zen. Misil bat bezala sartu ziren gure bizitzan, eta luzaroan ez genuen besterik entzun nahi izan. Lau artaburu, larruzko jakak, bakero apurtuak, betaurreko ilunak, bi minutuko abestiak…ez genuen gehiagorik behar! Zarata, abiadura, alaitasuna, behin eta berriz errepikatzen ziren leloak. One! Two! Three! Four! eta berriz erasora. Salto egiteko erritmoak. Gorputz osoarekin entzuten zen musika, eta ez belarriekin bakarrik. New York urrun eta mitikotik zetozen, baina etxekoak ziruditen. Aleluia! 

Ramone bat izateko ez zen arantzadun eskumuturrekorik edo adats kardaturik behar, nahikoa ziren bakero urratuak, kamiseta zulatuak, larruzko txupa eta "John Smith" zapatilak.  "Ramones" erako banda bat osatu nahi bazenuen, hiru akorde eta abiadura bizia besterik ez zenituen behar.
Tipo itsusi eta serio haiek ez zuten biografia edo eskandaluaren premiarik, ezta rock aldizkarietan elkarrizketa luzerik ere. Irudia trinkoago ematearren
denek abizen berbera izatea erabaki zuten: "Ramone", Paul McArtneyk erabilitako ezizen batetik hartuta -John Ramone-. Taldeko soinu azkar, erraz eta burrunbatsu hura, orain munduko gauzarik normalena dirudiena, berritasun handia zen sortu zenean. Izan ere, hasieran ez zen hain ondo onartu garaiko rockero guztien artean. Askok gogaikarritzat hartzen zuten soinu hori, hirurogeiko hamarkadaren musika sinplea gainditu nahi zen urte horietan. Sortzen ari zen punk hura “makarregia” zen Led Zeppelin edo Pink Floyden predikariontzat. 1981eko irailean, Ramones taldea Anoetako belodromora iritsi zen. Fededun asko eta asko bildu ginen Bilbotik Donostiarako trenean -garai hartan eternitate bat irauten zuen bidaiak-, bizi naizen bitartean ahaztuko ez dudan ekitaldi batera joateko. Ikuskizunak ez zuen ordubete baino gehiago iraun, baina zer ordu! Lehen lerroetan egon ginen saltoka eta talkaka, aurrean genituela sinetsi ezinik. Rock & rollaren izpiritu onenaren kondentsazio hutsa. Denbora pasa ahala jakin genuen: haiek ere bazeukaten beren barne-historia, eta zelakoa! Berriki, Youtuben kuxkuxean nenbilela, haien ibilbideari buruzko lan batekin topo egin nuen. Osorik ikusi eta gero shock egoeran oheratu nintzen. Erreportajea Dee Dee Ramoneren hitz zakarrekin hasten da: "Munduko edozein gaztek eduki nahiko lukeena daukagu, eta ez diogu elkarri hitzik egiten. Nork ulertzen du hori?” Joeyk, disfuntzio-arazoak izan zituen abeslariak, uste zuen Johnyk neskalaguna lapurtu ziola eta, ondorioz, beren ibilbideko azken 17 urteak elkarri hitz egin gabe eman zituzten. Harrezkero giro itogarri bat ezarri zen haien artean. Horrek ez zuen banda zapuztu, baina bai, ordea, elkarbizitza. Tomy bateria-jotzaileak hanka egin zuen, eta Dee Dee, baxu-jotzailea, drogei lotu zitzaien. Oso adierazgarria da euren "Hall of Fame"ko izarra jasotzera joan ziren unea. Johnnyk George Bushi eskaini zion bere izarra. Dee Deek bere burua omendu zuen. Ordurako Joey ez zegoen gure artean. Abeslaria kausa ezkertiarren banderadun bat izan zen; Johnny, ordea, oso kontserbadorea zen. Dokumentalak uzten duen arrastoa nahiko garratza da.                                                                                                                                                   Bada, beti geratuko zaigu Anoeta.

ROBERTO MOSO

 

 

2020(e)ko azaroakren 23(a), astelehena

SKRINXOT

 



Pantailak ugaritu zituen urtea izateagatik, besteak beste, gogoratuko da 2020. urte malapartatu hau. Etxean geratzeko eta gure ingurune hurbiletik ez irteteko etengabeko deiak direla eta, pantaila baten aurrean normalean baino denbora gehiago egon behar izan dugu. Estudiorako pantailak, erosketetarako pantailak, janaria eskatzeko pantailak, lagunekin hitz egiteko pantailak, baita laneko bilerak egiteko pantailak ere. Ligatzeko, ikuskizunak dastatzeko, sexurako... Pantailak etxean, metroan, lanean... denok pantaila baten aurrean egunak igarotzeko plan antolatu bat balitz bezala. Badirudi «Black Mirror» telesaileko kapitulu beldurgarri horietako batean sartzen ari garela poliki-poliki, ia-ia konturatu gabe.

Badira horretaz pozik agertzen direnak ere. Bada, onartzen dut, zenbait alderditan, baliagarriak izan daitezkeela, baina aditu askok ohartarazi dute pantaila baten aurrean egoteko denbora ez dela gehiegi luzatu behar. Ikusi egin beharko da jarduera hauetako zenbat geratuko diren gurekin bizitzen. Joan den astean nire etxeko egongelatik 'Getxoblog'ek antolatutako topaketa batean hartu nuen parte. Nire blogetan izandako jardueragatik 'SU' izeneko saria jasotzeko ohorea izan nuen. Ekitaldia, pandemiaren egoera dela eta, bideokonferentzia bidez egin behar izan zen, eta, tamalez, haren garapena zenbait erasok eragotzi zuten. Nire hitzaldia, besteak beste, bideo eta musika arraroekin boikotatu zuten. Aitortu beharra daukat inoiz ez dudala hain nabarmenki sentitu ziber-erasoa jasatea. Batek, bere ezjakintasunean, antibirusarekin nahiko babestuta dagoela uste du eta egiten duenak ez duela inorentzat batere interesik. Baina norbaitek disgustu bat eman diezazuke ustekabean, zure bizitzan hainbeste leku hartzen duten pantaila horiek zure aurka erabili nahi dituenaren eskura baitaude. Gertaera kezkagarri horrek bultzatuta, informazio bila hasi nintzen. Suposatu nuenez Telelanaren gorakada itzelak mehatxuak ugaritu ditu. 'Secure& IT' Segurtasun Eragiketen Zentro Aurreratuak 700.000 alerta, mehatxu, ahultasun eta ziber-eraso baino gehiago atzeman ditu urrira arte. Enpresa batean ziber-erasoaren arriskua gero eta handiagoa da. Estatistiken arabera, Espainia da munduan eraso gehien jasotzen dituzten herrialdeetan hirugarrena, Estatu Batuen eta Erresuma Batuaren atzetik. Egoerak modu larrian eragiten die enpresa txiki eta ertainei eta autonomoei, erantzuteko gaitasuna oraindik ere eskasa delako. Zentro horren arabera, hamar enpresatik seik ezin dute enpresa-jarduera berriz hasi, eraso bat jasan ondoren. Izan ere, 'konpontzeko' kostuak handiak dira. Ziber-eraso baten batez besteko kostua 50.000 mila eurokoa da. Eraso hauen kopuruak % 25 egin zuen gora iaz, eta COVID-19k mehatxuen gorakada handia eragin du aurten. Arriskua ez dator ziber-gaizkileengandik bakarrik; zentro horren arabera, prestakuntzarik eza eta kontzientziazio eskasa, pozik ez dauden langileak, giza akatsak, neurri teknikoen falta edo legea ez-betetzea oso kontuan hartzeko faktoreak dira. Lagun batek umorezko «meme» bat bidali dit. «Berrogei urte baino zaharrago izatearen alde ona: gure tontakeria guztiak Internet sortu aurretik egin genituen». Barrez ari naizela, bat-batean 'Siriren' ahotsa entzutea iruditu zait: «Ni ez nintzateke hain ziur egongo».