NAZA

NAZA filmean ez duzu ia izugarrikeria eta suntsipen eszenarik ikusten. Testigantza lazgarrien bidez irudikatzen dituzu.

Gazan ere ez dituzu bonbek eragindako hondakinak ikusten. Bitxia bada ere, ikusten duzuna gauez oparotasunean bizi den hiri bat da: «Tel Aviv, By Night». Jendea txakurrekin paseatzen, telebista ikusten, gimnasia egiten eta, tarteka, nazien holokaustoaren biktimak gogoratzeko minutu batzuk hartzen. Tarteka, hori bai, kohete batek erasotzen die.

Izan ere, elkarrizketatuen kontakizunetan ez dago ezer sinesgaitzik, ezta berririk ere; azken urteotan albisteak irakurri dituen edonork erraz irudika ditzake kontatzen dituztenak. Esan liteke, zinemako film bat baino gehiago, telebista-saio bat dela, zenbait osagai zinematografiko eta dokumental dituena.

Amaieran airean geratzen den galdera hauxe da: nola bizi daitezke halako lasaitasunez eta itxurazko axolagabekeriaz, gizateriaren erdia izutzen duen genozidio batetik kilometro gutxira?

Azkenean, galdera horrek geure buruari ere begiratzera behartzen gaitu.

Ez, hori ez da «gerra» bat, eta mundu guztiak daki.

  

ABESTIEN OMENEZ

 

Badira garai batean izan ginenaren eta maite izan gintuztenen oroimena gordetzen duten abestiak. Hor dago oraindik gure aitak bizarra egiten zuen bitartean ahopean kantatzen zuen doinua. Hor da oraindik ere gure amak etxeko lanetan ari zela abesten zuen kopla, gure oroimenean betiko geratuko zen arrastoa uzten ari zela jakin ere egin gabe. Zenbat aldiz ohartu gara, bat-batean, garai batean gutxietsi genituen bertso haiek estimatzen hasi garela.

Badira bakarrik gabiltzanean bidelagun egiten zaizkigun doinuak. Beste batzuek eguneroko errutinari hobeto eusten laguntzen digute. Batzuek egun gris bat apur bat argiago bihurtzen dute. Eta badira, gainera, beren malenkonia goxoan biltzen gaituzten kantuak ere, Victor Hugok «tristuraren plazera» deitu zion horretan. Istorioak kontatzen dituzten abestiak daude, eta grinak pizten dituztenak ere bai. Semaforo bateko argi gorriak baino gutxiago irauten duten kantuak, baina bizitza osorako gurekin geratzen direnak.

Agian, horixe da haien handitasunik handiena: ez dute garrantzitsuak direla erakutsi beharrik. Inoiz ez dute artearen historiako urrezko orrialdeetan agertzea izan helburu, baina beti aurkitzen dute gure bihotzetan lekua egiteko modua.

Eta bai, egia da. Badira bat-batean arratsaldea mikazten diguten edo oroitzapen mingotsak ekartzen dizkiguten abestiak ere. Eta badira hainbeste aldiz entzun ditugunez nazka ematen dutenak ere. Hori ere egia da. 

Baina... nork ez du inoiz sentitu denbora une batez gelditu egiten zela ustekabean abesti aparta bat entzutean?

 

JAN!: AGUR LURTIARRAK

Zuzenean grabatua Santana 27 aretoan. Bilbon- Urriak. 2025
 

 Atenzioa eman dit Joseba Uribe-Echebarria Otaduy izeneko autorearen HARRAPATZEN BAZAITU (Zortziko) izenburu kezkagarria duen azal beldurgarriak. Orrialde bat irekitzen dut ausaz, eta bi paragraforekin dagoeneko susmatzen dut, gutxienez, interesatuko zaidala. Ez nabil oker. Egun pare batean fantasia, antropologia eta ikararen arteko istorio bat irakurtzen dut, baina baita espero ez nuen umore-kolpeetarako tartearekin ere. Zerbait aurreratuko dizut: 

Heriotza Sarara (Lapurdi) doa asmo gupidagabe batekin: Mattin izeneko bizilagun bat eramatea. Aurrera doa urduri, ia haserre, badakielako euskaldunekin egiten den topaketa bakoitza "borondateen arteko borroka" dela. Oinez doala, lilura eta nahasmen nahasketa batekin begiratzen die: herri gogor, burugogor hori, "berari ere eztabaidatzeko gai dena". Mattin egunero joaten den herriko tabernara iristean, Heriotza zain esertzen da. Orduan ustekabekoa gertatzen da: erruak hautsitako emakume batek ezagutu eta eraman dezala erregutzen dio. Bere bizitzak zentzua galdu duela sentitzen du, familiarekin amaitu zuen istripua eragin ondoren. Baina Heriotzak bizitzen uzten dio: etorkizun garrantzitsua du oraindik, nahiz eta ezin ikusi oraindik. Azkenean Mattin sartzen denean, arduragabe, denbora pixka bat behar du nor ari zaion begira ulertzeko. Eta ulertzen duenean, antzinako zerbait esnatzen zaio: beldurra, etsipena eta bere patuarekiko erakarpen kezkagarria. Heriotzak, itxaroteaz nekatuta eta dibertitzeko gogoz, tratu bitxia proposatzen dio: kontatzen dion benetako istorio bakoitzeko, berak egun bat gehiago bizirik irabaziko du. Horrela hasten da Mattinen egonezina. Memoria kolektiboan grabatutako bizipenak, zurrumurruak, besteen oroitzapenak eta pasarteak lurpetik atera behar ditu:
• Nola bi herrik eztabaida bat konpondu zuten auzo batengatik,
• Banku bateko gertaera bitxiak,
• Igoera berezia Txindokira,
• Ohiz kanpoko lapurreta soldaduskan,
• Arrasateko Gerra Zibileko gertakari ilun bat,
• Diktadurak markatutako haur baten begirada,
• Gertaera bitxi bat Senpere auzoan,
• Santurtziko emakume baten oroitzapen bitxia bezain barregarria,
• Afari ezohikoa Paul Laxalt Nevadako gobernadorearekin.
• Herri bateko hondakinen betiko arazoa.
Hamaika istorio ia etsipenez erauziak. Hamaika egun betikotasunari lapurtuak. Kontakizun gehiagorik aurkitzen ez duenean, Heriotza urduritzen eta muga hurbiltzen hasten denean, Mattinek bere senak agintzen dion plan bakarrera jotzen du. Esango ez dizudan zerbait, irakurtzera animatzen bazara ere. Esango dizut, halaber, "Santurtziko emakumearen oroitzapen ezabaezina" nik ezagutzen nuen istorio dibertigarria dela, eta asko gustatu zaidala liburu batean ikustea.

ESKORBUTO BARTZELONAN ZUZENEAN 1986

"La Prosperitat" Bartzelonako auzoan izandako emanaldia. 1986ko ekainan.

JAN! : ANAIA NAGUSIA

JAN! TALDEA: NEW CALEDONIA

 

Uuuuuu Kaledonia

Lur ederra Egoaldeko, iparraldeko Itsasoen irlak Ekialdeko, mendebaldeko Mendikateak Ekiaren bila Munduan zehar Bizitzea baino Nabigatzea Uuuh berriro ere Errepidean Aurrera beti ez dagoelarik Atzera bidea Aurrera beti, ez dagoelarik Bidezidorra Edonondik ekira Edonondik ekira.