LELO HORI , BAI LELO

 

Badaude oroimenean geratzeko joera duten esaldi batzuk. Esaera zahar batzuekin, liburu edo artikuluren bateko paragrafoekin edo zenbait “ospetsuk”asmatu dituzten esaldi ospetsu batzuekin gertatzen da. Niri, gehienbat, abestiekin gertatu zait. Rolling Stonesen lelo bat daukat grabatuta: "Ezin duzu beti nahi duzuna lortu, baina ahalegin handia egiten baduzu, merezi duzuna izango duzu". Iosu Exposito ere obsesionatuta zegoen esaldi horrekin, beste honekin pareka zezakeena: "Kontuz ibili nahi duzunarekin, lor zenezake eta". 

Azken hau, batzuek Oscar Wilde idazleari eta beste batzuek Txinako antzinako jakituriari egozten diote, baina, jakina, Felix Linaresi gogoratzea asko gustatzen zaio hau: "Txinatar batek duela milaka urte izan zuen zure burutaziorik argiena". Iosu bera oso zalea zen esaldi txundigarriak egiten: "Dena zahartuta egongo da eta gu hilda egongo gara" edota: "Gezurra da agintzen duena, harritzen zaituena, egia aspergarria da, frustrazio nazkagarria”. "Heroin", Lou Reeden abestiaren ahapaldi hura ere hunkigarria da oso: "Txutea jarioan hasten denean, guztiaz ahazten naiz, hiri honetako txotxongiloak, eta politikari guztiak soinu zoragarriak egiten eta hilerrian gorpu guztiak pilatuta". Esaldia nabarmenduta zegoen "Rock And Roll Animal" diskoaren barruko azalean. Kantua moztuta zegoen Espainiako edizioan; loriatzea eta zentsura izanik, kontsumoa sustatzeko ekaitz perfektua.       

Beste esaldi harrigarri bat John Lennonena da: "Bizitza beste plan batzuk egiten ditugun bitartean gertatzen zaiguna da" eta gertatu zitzaiona, beste plan batzuk zituenean, hil egin zutela da. "Seaska Kanta" abestian Xabier Letek ere bertso batzuk idatzi zituen, niregana maiz itzultzen direnak, seguru aski aholku jakintsu hori ez dudalako jarraitu: "Haunditzen zeranean ikusiko duzu isilik egoteak zenbat balio dun”. Ez da erraza zehatz jakitea noiz den hobe isilik egotea eta noiz hitz egitea, argi baitago beste esaera horrek dioena: "Hobe da bein gorri, ezen ez beti ori", hobe da zerbait desatsegina garaiz esatea, isilik egotea eta ultzera odoltsu bat eragitea baino, ezta? Ruben Bladesek eta Willie Colonek hirurogeita hamarreko hamarkadaren amaieran egin zituzten disko zoragarriak ere bokazio filosofikodun bertsoz beteta zeuden: "Si naciste pa martillo del cielo te caen los clavos" kantatzen zuen Rubenek "Pedro Navaja" abesti ospetsuan. 

Txikitan, "Los Tres Sudamericanos" taldearen lelo hark pentsarazten zidan: "Hiru gauza daude bizitzan: osasuna, dirua eta maitasuna. Hiru gauza horiek dituenak eskerrak eman diezazkiola Jainkoari”. Beraz, hori da dena? Eta ez dituenak? Zer? Izorratuta geratu behar du?... Victor Manuelek, "Un Corazón tendido al Sol" abestian, argi eta garbi hitz egiten zuen adiskidetasunari buruz: "Badakit egiazko lagunak zeintzuk diren: sekula ezer eskatzen ez dutenak eta beti emateko prest daudenak”… Esaldi asko artikulu honetatik kanpo geratu dira. Seguru asko, bidali bezain laster gogoratuko dut falta zitzaidan lelo zoragarri hura. Baina ez da faltako psikologorik esango didanik: "Hori gertatzen da, benetan ez zaizulako hain bikaina iruditzen". Aitak asko kantatzen zuen kopla herritar batekin amaitu nahi dut, "bluesaren" espiritua laburbil lezakeena: "Ez pentsa abesten dudalako bihotza alai dudanik, txoritxo hura bainaiz, kantatu ezean hil egiten dena".

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         

 

GOGOAN ZAITUZTET

 Gogoan dut erregela batekin jotzen gintuen moja hura. Gogoan dut nire oraingo adina oso urruna zela iruditzen zitzaidan garaia. Gogoan dut Athletic hura, Iribar izan ezik, bizkaitarrez osatua zegoena. Gogoan dut 'heriotzaren kalezuloa', non gizon bat erre zuten gasolinaz busti ondoren. Gogoan dut iturri publikotik edaterik ez genuenean, 'tifusa' zegoelako. Gogoan dut 'Lou Reed Live' diskoa erosi nuela Franco hil zen egunean. Gogoan dut lehen musu hura, nire herriko portuan: gozamena. Gogoan dut lehen sexu-harreman hura: hondamendi txiki bat. Gogoan dut gure aita 'Sasibil, mi caserío' komunean kantatzen ari zela. Gogoan dut Jose Mari Portellen gorpua, haren etxeko atarian, maindire batez estalia.

Gogoan dut Jon Idigoras, esanez: «Poliziak ETA deuseztatuko balu, hurrengo egunean beste hamar sortuko lirateke». Gogoan dut Ella Baila Solaren kontzertu bat Deustuko Garden diskotekan. Gogoan dut Josu Exposito, Moris rocker argentinarra nirekin elkarrizketatzen Delphos' diskotekako kamerinoetan. Gogoan dut Josu, Who taldeko kide guztiak imitatzen nire etxeko atarian. Gogoan dut, Zaramaren kontzertu batean, polizia eszenatokira igo zela bonba abisu baten berri emateko -inork ez zien kasurik egin-. Gogoan ditut institutuko lehen egunak, lagunik gabe eta ikaratuta.

Gogoan dut don Julio, irakurzaletasuna piztu zidana. Gogoan dut Menendez irakaslea, Roke 'Poeta' Mendez hil zuten egunean negarrez gelan. Gogoan dut Rolling Stonesen kontzertua Bartzelonan 1976. urtean; poliziak ke poto bat bota zuen eta segundo batzuez han bertan hilko nintzela uste izan nuen. Gogoan dut Rontegi zubian izandako auto-istripu hura, une batez han bertan hilko nintzela iruditu zitzaidan. Gogoan dut ikurriña lehen aldiz ikusi nuenean, poltsiko-egutegi 'subertsibo' hartan. Gogoan dut nire alaba zaharrena jaiotzeko unea, baldintzarik gabeko maitasun sentipen hura. Gogoan dut El Toyi boxealaria La Casillako aldageletan, bakarrik eta burumakur, borroka bat galdu eta kartzelara itzuli behar izan ondoren. Gogoan dut Basauriko kartzela, erreportaje bat egitera joan eta lagun batekin topo egin nuenekoa.

Gogoan dut Juan Carlos Eguileorrekin izandako egun ahaztezin bat. Gogoan ditut ziega militarreko hormak, odol lehorraren arrastoak zeuzkana. Gogoan dut etxe ezezagun batean esnatzea eta kale ezezagun batera irtetea ibilbide ezagunen baten bila. Gogoan dut ebakuntza amaitu eta gero esnatzea eta, hodei artean, alaba gazteenaren aurpegia ikustea. Gogoan dut punk bikote bat Londresen paseatzen 1977. urtean, mutilak lepotik lotuta zeraman neska, zakur kate batekin. Gogoan dut gabarra, jendetzaren aldarri artean itsasadarrean gora eta langile ilara luze bat, Bizkaiko Labe Garaietatik agurtzen; Patxi Alonso, Kike Martín eta hirurok txalupa batean ginen irratirako esatari.

Gogoan dut nire konpainiako sarjentua birao egiten PSOEk lehen aldiz irabazi zuen egunean. Gogoan dut Ched Khaled-ek Tunisian emandako kontzertua, operetako polizia hura, barrura pasa zitezkeenak hautatzen jendetza artean. Gogoan dut Josu ikusi nuen azken eguna, samindura irribarrean. «Egunen batean zure etxetik pasatuko naiz», esan nion. Gogoan dut, bai, Aritz Galarragaren 'Gogoan dut' liburua, baita Joseba Sarrionaindiaren 'Akordatzen' izenekoa ere, eta, nola ez, Georges Perec-en 'Je me Souviens: les Choses Communes' ere -Joe Brainarden 'I Remember' izenekoa ahaztu gabe-. Eskerrik asko lauoi zutabea inspiratzeagatik.

AZKEN ATEA

Lou Reed, hil baino ordu gutxi lehenago eskegitako argazkian

Hilerrietan ibilitako egunak. Hildakoen bakartasuna, hotza, hotzikara. Haizea hilobien artetik txistuka. Lore arteko oroitzapenak. Ospeko familien panteoiak, aspalditik ahaztutako hilobi ilunak. Zenbait izen ezagun. Zenbait ezusteko topaketa hilarrietako izenetan. Aspaldiko maisu hori, horren heldua egiten zitzaizuna, orain ikaragarri gazte eta triste, horitutako argazki obalatuan. Marmol gaineko oroigarriak.  Harrizko aingeru moztuak nonahi. Kutsu “abertzaleko” hobiak. “Caídos por Dios y por la Patria”. Modaz pasatako izenak.

 “Heriotzak batzen gaitu” horrenbestetan entzuna daukagu, baina badaude, bai, hildako ezberdinak: antzina ahaztuak geratu zirenak, egunero gogoratuak direnak. Maitatuak diren hilak eta egunero madarikatuak. Bizirik daudela ez dakiten hildakoak, eta hilik daudela ez dakiten bizidunak. Ametsetan bakarrik bizi direnak eta argazkiren batean soilik daudenak. Hildako hasiberriak, oraindik malkoz eta erreguz lagunduta, eta beteranoak, aspalditik bisita gabeak. Badira baita ere hildako ospetsuak, hauts egindakoak, erailak, mitifikatuak, tu egin zaienak, aspalditik birziklatuak, mingarriak.

Hilerriko atearen goi aldean, mezu/mehatxua irakurgai: “Hemen gauden denok hor egon ginen, eta hor zaudetenok, hemen egongo zarete gutxien espero duzuenean”. Ez dauka sinadurarik, baina argi dago ez dela lurperatu baten idazlana, bizirik zegoen gizatxar batena baizik. Dena dela ez du gezurrik esaten. Hilerriek eta hileta elizkizunek sarri oihu egiten digutena zera da: aprobetxatu! Gaur zure azken eguna izan daiteke! Bizitzak eskaintzen dizkizun plazerez bapo gozatu! Inoiz ez zara gaur zaren baino gazteagoa izango!  Baina begiratu, agian kanposantuko ateko mezulari malapartatu berbera izango da aholku horiek asmatu zituena, bizitzaren gozamenak, gehiegitan, biziaren laburtzera eramaten gaitu eta.

Zenduen zerrenda oraintsu gehitu dutenen artean Lou Reed daukagu. Berlin, Transformer eta Rock & Roll Animal liluragarriak, besteak beste, asmatu zituenaren agur esateko era ere berezia izan da. Duela gutxi gibela aldatu ziotenean hilzorian izan omen zen. Hirurogeita hamaika urte beteta izanik, gertatu zitzaiona zitekeenaren barruan zegoen. Hil baino hiru ordu lehenago, alboko argazkia eskegi zuen sare sozialetan. “The Door” zen laguntzen zion mezu bakarra.

Ate batetik munduratzen gara bakardadean eta beste batetik (irudizkoa hau) joan. Betidanik izandako jarreraren ildotik, bizidunen mundutik at abiatzeko aparteko maila erakutsi du gizon honek. Hor utzi dizkigu bere kantak, bere hitzak eta bere zuzenekoak, baina agian, horren guztiaren gainetik gure baitan geratuko dena haren parerik gabeko estiloa da.

Heroin abestian kantatzen zuenez: “Hozkada eragiten hasten  denean/ Orduan berdin zaizkit hiri honetako txotxongiloak/ Denek denak bota nahian/ Eta politikari guztiak oihu zoroetan/ Eta gorpu guztiak hilerrietan pilatuak”. “Hozkada” horiek oso gaztea bere bizitzaz beste eginarazteko zorian egon ziren. Beste askok ez bezala, Louk lortu zuen garaiz zaldia aldera uzten, baina nolabait ere, aldean eraman behar izan ditu ondorioak bukaera arte. Baina gogoan izango zaitugu Lou, zuk poster horretan aukeratu duzun moduan: tente, harro, serio eta estilotsu. Atearen bestaldean bakea aurki dezazula.