 |
| Baionako jaietan hartutako irudia |
Baionako jaietan nengoelarik, joan den udaran,
atentzioa eman zidan abertzaletasunaren ikurrak -edo mugaren alde honetatik
halakotzat ulertu ditugunak- nonahi agertzen zirela. Areago: Euskadi deitura,
hemendik nahiko ofiziala bihurtu dena, erraz ikus zitekeen ikurrina ugarietan
eta jai-zapietan. Ikurrina, bide batez esanda, udaletxean zegoen gainerako
banderekin batera, inolako eztabaida sortu barik. Hori bai, frantsesa eta
gaztelania euskara baino askoz gehiago entzuten zen, izan ere bakarrik zenbait
plaza talderen abestietan eta AEKko egoitzan entzun nuen. Hala ere, informazio
ahuleko bisitariren batek nahiko giro nazionalistan murgilduta geundela suma
zezakeen, bertako hauteskundeetan horrenbeste igartzen ez dena.
Horrelako zerbait
nabaria da, baita ere, Boise eta beste antzeko lekuetako euskaldun giroko
jaietan. Han egondako lagun batek komentatzen zidanez ohikoa da galdera
harrigarri bat entzutea bertokoen ahotsetan: Zu zer zara, espainola edo
frantsesa? Euskalduna zarela erantzuten badiezu, normaltasun osoz galdetzen
dizute berriro: baina euskaldun frantsesa ala espainola?
Pasadizo hauek
burutik pasa zaizkit “Pourquoi
est-on independantiste a Hernani et pas a Bayonne?” (Zergatik independentista gehiago
Hernanin Baionan baino?) liburuaren egilearen gogoetak irakurri ditudanean.
Peio
Etxeberri-Aintxart (Baiona, 1973) Lapurdiko historialari, idazle eta
argitalpen zuzendaria da. Elkar argitaletxean argitaratu berri duen liburu
honetan historiaren garrantzia azpimarratzen du honelako fenomenoak argitzeko
orduan. Landeia aldizkarian egindako elkarrizketa interesgarrian, liburuari titulua
ematen dion galderari erantzuna ematen saiatzen da: “Frantziako eta
Espainiako Estatuen arteko mugak du Euskal Herria zatitu, puxkaka, erdi aroan
zehar. Luzaz, muga arras teorikoa zen eta hemengo jendearentzat eragin
berezirik ez zuen; baina Estatu modernoaren eraketa eta batez ere absolutismoa
indartzen hasi direnetik (XVII. mendetik aurrera), zerga-amaraunak eta kontrol
administratibo eta militarrek Euskal Herriko bideak joanago eta gehiago urrundu
dituzte. Baina urruntze nagusia arimarena izaten da, eta Iparraldeko
euskaldunak nazio frantsesaren alde hiltzen hasi direlarik (Lehen mundu gerran
batez ere), auzia lotua da”.
Iraganean izandako
guden ostean, -batez ere iragan hurbilean- herrien memorian geratzen diren
atzamarkak garrantzi handikoak izaten dira, ezbairik ez, horrelako galderak
erantzuteko orduan. Iparraldeko euskaldunek ikasten duten historian, horiek
parte hartu zuten bi mundu gerretan Frantziaren alde, inbasore atzerritarren
kontra.
Gurean izandako
azken gatazkan ordea, euskal hiritarrak sakabanaturik geunden. Batzuek jaio
berri zen Estatutu baten alde (Espainiar Errepublikarekin sortua) borrokatu
zuten eta beste batzuk Franco eta Mola bezalako kolpisten alde aritu ziren.
“Kontaketa bateratua” ez da oraindik benetan idatzi eta batzuek beste zerbait
nahi izan arren, zauri gehiegi itxi gabe daude oraindik, nabaria denez.
ETBren
“Berandu baino lehen” programan
Bernardo Atxagak berriki esaten zuen Estatu Batuetako euskaldunen giroan
deigarria dela erakusten duten alaitasuna. Franco eta ETA gabe bizi diren
euskaldunak dira -gehitu zuen- eta izugarri antzematen zaie.
Eta etorkizunari
begira? Etxeberriren hitzetan: “Baliteke geroan Euskal Herria Estatu-nazio bat
bilakatzea, baina historian izan den balizko parada bakarra Nafarroako
erresumarekin galdu zen”.
