Txoria Txori etiketadun mezuak erakusten. Erakutsi mezu guztiak
Txoria Txori etiketadun mezuak erakusten. Erakutsi mezu guztiak

2015(e)ko maiatzaren 15(a), ostirala

TXORIAREN BIHOTZEAN



Maria Berasarte abeslari donostiarra

Egunotan Maria Berasarte fado kantari donostiarra izan da azkena. Txoria Txori, Mikel Laboaren abestirik ezagunenak beste bertsio bat ezagutu du, bere legenda urtez urte handitzen delarik.  San Mamesen ere entzuten da berriki, nahiz testuinguru horretan batek ez dakien zehazki zer esanahi izan dezakeen.
Radio Euskadin galdetuta Mikelek berak horrela azaldu zuen abestiaren mamia: “1969. urtean konposatu nuen, Joxean Artzeren poema batean oinarrituta gehienbat. Asko hedatu den kanta da, batez ere bertako abesbatza askok erabili dutelako. Joan Baez eta Alasdair Fraseren grabazioak ere izan dira. Neuk egindako beste hainbat kantu bezala askatasunaren aldeko alegatua da, bai gizabanakoari dagokionez, bai zentzu kolektibo bati dagokionez”. Euren erara moldatu duten artisten artean honako hauek ere badaude: Etsaiak, Kelly Family, Kepa Junkera Pablo Milanesekin, Michael Ducau eta Caroline Phillips, Erramun Martikorena... Benito Lertxundik ere bere azken ekitaldietan kanta-zerrendan sartu du omenaldi gisa.
Grabatutako lehenengo edizioa “Bat Hiru” elepean agertu zen, 1974. urtean,  ordurako zuzenean askotan eskaini zuten arren.
Kantaren mezua ezin garbiagoa da: zerbait edo norbait benetan maite badugu ezin diogu askatasuna kendu, bestela ez litzateke izango gehiago maite genuena, hegalik gabeko txoria baizik.    
Zein ez da noizbait honelakoetan egon? Eguneroko ereduak ditugu. Bere garaian ELA sindikatuaren idazkari nagusi zenak, Jose Elorrietak, parekotasun hori erabili zuen EAJrekin izandako harreman-haustura  azaltzeko: “Xabier Arzalluzi ELA bere alderdiaren menpeko sindikatua izatea gustatuko litzaioke, baina nik, Laboarekin batera hau esango diot: hegoak ebaki banizkion, neria izango zen, ez zuen alde egingo, baina honela, ez zen gehiago txoria izango, eta nik txoria nuen maite…”
“Bestelako maitasuna diolako” mutil horrek neskalagunaren pauso guztiak kontrolatzen ditu haren bizitza ito arte. “Harentzat onena desiratzen duelako” ama horrek kate motzean lotzen du bere seme edo alaba, etxetik kanpoko harremanak zapuzteraino. Eta bai, bihotz-bihotzez maite gaituztelako Espainiako Gobernuak ez du inolako referendumik onartuko bere mugen barruan, horrelako “dibortzioak”ez omen daudelako onarturik. Kasu hauetan eta beste hainbatetan ez dut uste maitasun kontua denik. Txoriak maite dituzte hauek, bai, baina lapikoan patatekin egosteko edo.
Hala ere, badago poema honetan betidanik bitxia egin zaidan zerbait: bukaeran ez du “txoria maite dut” esaten “txoria nuen maite” baizik. Txoria askatu ostean maitasuna desagertu delako? Azkenik hegalak moztu dizkiolako? Libre uztea erabaki duelako? Agian errima kontua besterik ez da. Nolanahi ere, kutsu enigmatiko (eta malenkoniatsu) batekin geratzen naiz ni beti azken estrofa hori entzutean.
Txoria eta maitasuna, benetan harreman nekeza. Maiatzarekin batera txori-ehiztari alaitsuen jaiak ospatzen dira (ezkontza ere deitzen zaie) , eta aldez aurretik, hiltzaileen agurrak edo beste era batera esanda, ezkongaien agurrak datoz. Askatasunaren ikurra  den txoriari, maitasunaren izenean hegalak kentzen dizkiogu pozez, agian gero, denbora pasa ahala, horren falta sumatzeko. Bizitzea aukeratzea da eta txoriburua…txoriburu.  



2015(e)ko martxoaren 29(a), igandea

JOAN GINEN


Joan Baez .Bilbo 2015-03-17

Joan Baez. Sasoi oneko emakumea, hirurogeita hamalau urte. Folkaren eta aldarrikapen-kantaren mito bizia. Bob Dylanen neska-lagun ohia. 1969. urtean, Woodstock jaialdi historikoan politikaz hitz egin zuen bakarra (senarra kartzelan zeukan, Vietnameko gudara joateari uko egin ziolako), ahots gardena eta nahastezina, hamaika aldiz imitatua, anglosaxoi eta latinoen  arteko zubia, inoiz euskaraz abestu duen artistarik ospetsuena. Berriki Bilbon ikusteko aukera izan dugu.
Euskalduna Jauregiaren Areto Nagusiak egun handietako betekada zuen, sarrerak -hirurogei eurotan- aspalditik agortuak zeudelarik. Hamar minutuko atzerapena. Hasi bezain pronto, nolabaiteko desengainua: “Aldez aurretik barkamena eskatu beharko. Eztarria ez daukat oso santua eta gaurko emanaldian pixka bat apalago, baxuxeago abestu beharko dut. Eskerrik Asko” . Ondorengo txaloaldian etsipenaren arrastoa nabaria zen. Ez gaitezen engaina. Joan Baez xaramelarik gabe entzutea: berakatzik gabeko berakatz-zopa. Saio osoan zehar bere ahalegina eskertzekoa bazen ere, horrenbestetan entzun ditugun kantu horiek ez zitzaizkigun behar den moduan heltzen. Nahi eta nahi ez, inpotentzia kutsu batez heltzen zitzaigun dena, bereziki ahotsak aparteko garrantzia duen kantu horietan. Bestalde, ez da gauza bera gustura dagoen musikari bat ikustea edo  gorriak eta bi pasatzen ari dena ikustea. Irakurritako kritika batzuetan artistaren profesionaltasuna azpimarratu dute. Ulertzekoa da, jakina, baina egia esan, honelako kasuetan batek ez daki zehatz-mehatz non dagoen marra gorria. “No se apuren, soy un profesional de los pies a la cabeza” esan zigun pare bat egun lehenago Ray Fernadez kubatarrak, emanaldi erdian patxaran trago eder bat gure aurrean hartu baino lehenago. Inori ez zitzaion inporta, guztiz kontrakoa. Artista bakoitza bere mitoaren jabea da eta eskaerak ez dira berdinak.
Baezen ikuskizuna, bestalde, une bitxiz beteta egon zen. Espero genuen bezala “Txoria Txori” abestia sartu zuen  zerrendan, “gustatuko litzaidake txantxaren bat euskaraz esatea, baina ez zait posible, barkatu” esan zuen ingelesez, aurkezpen modura. Kantu honetan eta beste hainbatetan Grace Stumberg izeneko neska gazte baten laguntza izan zuen, bai ahotsetan, bai azpiegitura txikietan (gitarra aldaketak, te kikara prestatzea) eta hiru musikari treberen babesa, bere semea, Gabriel Harris perkusionista barne,  sabelean zuena Woodstock-eko irudi ahaztezin horietan.
Ikusleen batez besteko adina, aurreikusteko modukoa zenez, oso handia zen. “Here’s To you”, “Imagine”, “La Llorona” edota “House Of The Rising Sun” tankerako doinuekin  bat egiteko modukoa  eta “No nos moverán” txaloz lagundurik segitzeko egokia, nahiz, testuinguru horretan, nahiko enigmatiko suertatzen zen: nondik “ez gintuzten mugituko”?, klase ertaineko harrotasuna?, erretiro duina denontzat?...
Neska gazte talde batek “El Preso número Nueve”eskatzeari ekin zion temati ordu eta erdi iraun zuen emanaldi osoan zehar eta azkenean lortu zuen, gaueko unerik “ez zuzen”ena sorraraziz: “Los maté sí señor/ Y si vuelvo a nacer/ Yo los vuelvo a matar.”  
Joan ginen, bai, Baez ikustera. Mitomanoak garelako, gogoko dugulako, horrelako trenak agian ez direlako berriz pasatuko, gure bizitzaren erreferentziaz beteta dagoelako, hunkitzea gustuko dugulako. Agian ez genuen, espero genuen guztia jaso, baina merezi zuen. Here’s to you!