NOT COOL

Paul McCartney bere Madrilgo ekitaldian

1967. urtean, munduan izan den talderik eraginkorrenak, The Beatlesek, “Seargent Peppers” diskoa argitaratu zuen. “When I’m Sixty Four”abestian, John Lennonek bere erretiroa nolakoa izango zen irudikatzen zuen: pozik biziko zen biloben zainketan eta udaro “cotagge” bat Wight uhartean alokatuz. Hirurogei urtekoen bizimodua, hirugarren adinekoa zen nolabait. Joan den hilean Paul McCartneyk Madrilgo Vicente Calderon estadioa mukuru bete zuen, musikariak hirurogeita hamalau urte betetzen zuen hilean hain zuzen. Lagun batek esan didanez, malko bat baino gehiago somatu zen tartean, berrogei mila eztarrik “Hey Jude” kantua aho batez jarraitzen zuten bitartean.

Ia konturatu barik 1960ko hamarkadako gazteria... zahartzarora heldu da. Bidean geratu dira asko, HIESA, heroina, minbizia, istripuak eta beste hainbat arrazoi direla medio, baina azken finean, askoz gehiago ziren aurreko belaunaldietan bidean geratzen zirenak. Ezinbesteko legea da, bai, gaztetasuna uste dugun baino azkarrago pasatzen da beti, baina hirurogeiko hamarkadan, lehenago inoiz ez bezala, gaztetasuna gurtua izan zen.

Hamarkada hartan, besteak beste, Erresuma Batua ezinbesteko erreferente bihurtu zen Europa osoan. Garaiko hogeitaka urtekoek ez zuten jada poeta tristerik ez kantautore existentzialistarik bilatzen. Lehenengo aldiz, belaunaldi askotan zehar, urte horietako gazteek bazuten gastatzeko sosik eta euren arbasoek ezagutu ez zuten zerbait: dibertitzeko eskubidea. Europa nekatu eta zaharkitu batean, modernotasun gosea zegoen: Beatles, Rolling Stones, Carnavy Street, minigonak, Wight irlako jaialdia, psikodelia, Mary Quant, Monthy Piton, Bobby Charlton... gerra osteko depresioa ahazteko irrikan zeuden eta munduko gazte askoren begiak pil-pilean zebilen Londres hiriari begira jarri ziren.

Besteak beste gai honetaz ari da Nick Hornbyren azken eleberria, “Funny Girl”. Nola kudeatu zahartzaroa zure belaunaldiko ikurra gaztetasuna izan ondoren. Honela dio liburu honen paragrafo batek:

“Zentzugabea zen zahar bihurtzea -pentsatu zuen Sophiek- zentzugabea eta okerrekoa. Agureen oroimenak zuri-beltzean ziren eta horietan gerrak, kabaretak, gaixotasun ikaragarriak eta kandelak agertzen ziren. Beraren oroimenak, ordea, koloretsuak ziren eta horietan ozenki entzundako musika zegoen, eta diskotekak eta Marlon Brando gurinarekin”...

Horietako artista asko hirurogeita hamar urtetik gorakoak dira dagoeneko: Mick Jagger, Keith Richards, bizirik dirauen Beatles taldekoak, Marian Faithfull, Ian Anderson... Pete Thousend, Roger Daltrey – “hil nahi dut zaharra izan baino lehenago” abesten jarraitzen duena-...

Orain, horrenbeste jenderentzat ispilu izan den herrialdeak gugandik urruntzea erabaki du. 1977. urtean amorrua sentitu nuen Londreseko aireportuan“gainerako herrialdeak” izeneko ilara luzean jarri behar izan nuelako. Orain mundu osoa egongo da sarturik bigarren izendapen horretan. Britainia Handian nagusi bihurtu dira atzerritarrarekiko mesfidantza eta inperio zaharraren oroitzapena. Bere musika taldeak ere nekosoagoak bilakatu dira. Ez dira horren “cool” jada.   The Clashek abesten zuen legez:  “All that phoneyBeatlemania has bitten the dust” (Beatlemania faltsu horrek lur jo du).

                    

MAPAK

Pangearen mapa, egungo mugekin marraztua

Kuma da askoren lehenengo aberria. Aberri txikia bezain goxoa, ferekak eta zurrupada ederrak esku maitagarrietan utzita.

Gero gure bizitzaren mapa handituz doa: Parkea, auzoa, herria... Egun batean norbaitek gure nazioaren mapa zein den azalduko digu. Kasino baten erruletan egongo baikinen, mundu-mapan zein zonaldetan tokatu zaigun ohartzen gara: baliteke herrialde pobre eta etorkizun gabekoa izatea, baliteke estatu aberats eta bere historiarekin harro dagoena izatea, baliteke izatea, baita ere, musulmana, komunista, txikia, erraldoia, garrantzizkoa, menperatua, menperatzailea, urrutiko irla edo penintsula ahaztua...  

Munduan dauden mapak, askotan, odol zaharrarekin daude marraztuak. Haien mugek oso finkoak ematen dute, bizitza batean normalean ez direlako nabarmen aldatzen, baina mendeetan zehar bidaiatuz gero, ematen dutena baino askoz aldakorragoak direla ohartuko gara.

Orain dela gutxi Erromatarren inperiotik hona Europan nolako muga-aldaketa izan den erakusten zuen bideo bat ikusi dut. Abiadura handian, herrialdeak eta marrak tamainaz aldatzen ziren zorabiatzeko moduko bilakaera batean.

Ni bizi izan naizen bitartean, esate baterako, zenbait herrialderen mugak eraldatzen ikusi dut: Maroko (Espainiar Sahara bereganatuz) Espainia (izandako kolonia hori galduz) Txekoslovakia (Txekia eta Eslovakia bihurtuz), Sobietar Batasuna (Georgia, Ukraina, Lituania, Estonia, Letonia, Azerbaijan eta beste hainbat herrialde bere desegitearekin sortuz) .

Odola ere ez da falta kasu batzuetan: anaia arteko odolez marraztu ziren muga berriak Jugoslavia deitzen zen herrialdean eta odolez marrazten ari dira gaur egun ere Ukrainan.

Batxilergoan nengoelarik “mapa fisikoa” eta “mapapolitikoa” ezberdintzen ziren. Lehenengoan ibaiak eta mendikateak agertzen ziren eta bigarrenean “probintziak” eta “erregioak”, beti kolore biziak erabiliz, argi eta garbi nabarmentzeko haien arteko aldea. Buruan sartu behar genuen Espainiako mapa “politiko”an, Portugal eta Frantzia grisez agertzen ziren eta Kanariar Uharteak penintsulatik dauden baino askoz gertuago ikusten ziren. Gu “vascongadasetan” bizi ginen eta txiki-txikiak ematen genuen “zezen larruaren” barnean.

Nerabezaroan nengoelarik “Euzkadi”ko mapa ikusi nuen lehen aldiz. Ordu arte noizbehinka entzuten zen izendapen misteriotsua besterik ez zen niretzat, baina nire gelakide batek, arreta handiz kartoi zati subertsibo hura erakutsi zidan: “Zazpiak Bat” ikus zitekeen idatzita, ikurrindun mapa baten gainean. Hori omen zen “egiazko” mapa.

Europako mapa politikoa aldatu nahi izan dute “brexit”en alde botoa eman dutenek Britainia Handian aste honetan, eta britainiarren mapa aldatu nahi zuten hain zuzen ere Eskoziaren independentziaren alde bozkatu zutenek.

Egunkari bakoitzaren azkenaurreko orrialdean oso mapa esanguratsuak agertzen dira: batere politikoa ez den eguraldi aurreikuspenaz informatzeko erabiliak dira, baina azken finean nahiko ideologikoak izaten dira: Esadazu zein mapa erabiltzen duzun hodeiak eta eguzkiak kokatzeko, eta ariman zein mapa daukazun esango dizut.

Horrexegatik, noizean behin, ETBko eguraldi-mapalegebiltzarrera doa. Nafarroako eta Euskadiko gobernuetan zeintzuk dauden, bi komunitateen arteko mugak leuntzen edo areagotzen dira mirakuluz.

Mapak: paper baten gainean marraztutako puntu eta marrak. Askotan entzuten da “ezinezkoa dela landan hesiak jartzea”, baina gezurra da. Bestela Siriako errefuxiatuei edota Donald Trumpi galdetu.